Samen leven doe je samen!

Inclu­sie­ve buurten
Naar het overzicht

In de wijk Smits­veen is beslist een pro­bleem, maar niet ieder­een legt zich daar­bij neer

Hoe is het om te leven in een ach­ter­stands­wijk? Waar flats vol soci­a­le huur­hui­zen wor­den bewoond door arme of kwets­ba­re men­sen. De wijk Smits­veen in Soest is zo’n wijk. Er zijn beslist pro­ble­men, maar lang niet ieder­een legt zich daar­bij neer.

Wijk­be­heer­der Hugo van der Wal (61) veegt zijn lan­ge grij­ze lok­ken nog eens ach­ter­uit. “Je gaat het toch niet opschrij­ven hè, dat van Mo?”

Deze week bracht Trouw ver­ha­len van­uit Smits­veen, een ach­ter­stands­wijk in Soest met zo’n 4800 inwo­ners. Een wijk met pro­ble­ma­tiek die men ook ziet in pak ’m beet Utrecht Over­vecht of Rot­ter­dam-Zuid. Maar dan com­pac­ter, dicht inge­klemd tus­sen de villa’s en vrij­staan­de hui­zen in het groe­ne Soest. Klas­sie­ke gale­rij­flats type­ren de wijk. Op de bega­ne grond van een van de flats in de Smits­weg, die met de hoge num­mers, zit een klein kan­toor­tje voor wijk­be­heer­ders van woning­cor­po­ra­tie Por­taal. Dat kan­toor­tje was van Mo.

Mo deed het­zelf­de werk als Hugo van der Wal en zijn col­le­ga Ruud Gou­wel­eeuw nu doen. Alles in en rond­om de flats van de woning­cor­po­ra­tie fik­sen zij. Bui­ten­lamp­je kapot? Zo gedaan. Slot gefor­ceerd, de wijk­be­heer­ders komen langs. Het is dank­baar werk, na een tijd­je weten de buurt­be­wo­ners je te vin­den en te waar­de­ren. “Maar we moe­ten wel oppas­sen dat we niet de vuil­nis­man van de wijk wor­den”, zegt Van der Wal met een knip­oog. Hij laat het oude ketel­huis zien, nu gevuld met win­kel­wa­gen­tjes, een bed, een bak­fiets en ander grof­vuil dat spon­taan op straat verschijnt.

Niet altijd is er waar­de­ring. Soms zijn er ook con­flic­ten. Wat er pre­cies met Mo is gebeurd, daar wil Por­taal lie­ver niet over uit­wei­den. Ze beves­ti­gen dat Mo door één bewo­ner werd bedreigd. Dat ging een stuk ver­der dan een sim­pe­le scheld­par­tij. De bewo­ner werd berecht. Van der Wal: “En daar­mee is het afgesloten.”

Wat Mo mee­maak­te, is niet uniek. Wer­ken in wij­ken met een hoge con­cen­tra­tie soci­a­le huur­wo­nin­gen is pit­tig. In 2019 kreeg 46 pro­cent van de cor­po­ra­tie­me­de­wer­kers te maken met agres­sief gedrag. In 2015 was dat nog 32 procent.

Mo kon wel wat heb­ben, ver­tel­len de men­sen van Por­taal, ze ont­ken­nen dat hij weg ging van­we­ge de bedrei­ging, hij kreeg gewoon ander werk. Van der Wal en Gou­wel­eeuw wer­ken van­uit een kan­toor­tje in een ande­re flat, sinds­dien staat de ruim­te van Mo leeg. Behal­ve afge­lo­pen week, toen het na een kor­te poets­beurt dienst deed als redac­tie­kan­toor­tje van Trouw. Mid­den in Smits­veen, want uit nieuw onder­zoek in opdracht van woning­cor­po­ra­tie­koe­pel Aedes bleek maan­dag dat ach­ter­stands­wij­ken hard ach­ter­uit gaan.

Bron: Trouw

Wijk­be­heer­ders Ruud Gou­wel­eeuw (links) en Hugo van der Wal. Beeld Bram Petraeus

De fei­ten en cij­fers over Smits­veen lie­gen niet. Onder­zoe­kers van advies­bu­reaus In-Fact-Research en Cir­cus­vis leg­den voor Por­taal al hun gebie­den onder het ver­groot­glas. In Smits­veen is de leef­baar­heid bij­zon­der kwets­baar, con­clu­de­ren de des­kun­di­gen. De nieuw­ste Leef­ba­ro­me­ter – het woord zegt het al: de graad­me­ter van een wijk – geeft Smits­veen een onvol­doen­de. Waar­om? Onder meer van­we­ge de sub­stan­ti­ë­le toe­na­me van het aan­tal men­sen in de wijk met een bij­stands­uit­ke­ring, vluch­te­lin­gen of men­sen met een zeke­re psy­chi­sche kwetsbaarheid.

Dat heeft gevol­gen voor de vei­lig­heid, of het vei­lig­heids­ge­voel. Om dat te meten gebruik­ten de onder­zoe­kers uit­kom­sten van de Vei­lig­heids­mo­ni­tor, die wordt gemaakt in opdracht van het minis­te­rie van jus­ti­tie en vei­lig­heid, met onder meer cij­fers van de poli­tie. Soest doet het slech­ter dan het lan­de­lij­ke gemid­del­de, dat over­we­gend posi­tief is door afne­men­de over­last en cri­mi­na­li­teit. Tus­sen 2014 en 2018 ver­slech­ter­de de situ­a­tie in wij­ken als Smits­veen. Op een kaartje kleurt de wijk diep­rood: ‘zeer veel pro­ble­ma­tiek’. De luxe vil­la­wij­ken en buur­ten met vrij­staan­de hui­zen kleu­ren net­jes groen.

Beeld San­der Soewargana

Wat is die pro­ble­ma­tiek? Een extreem voor­beeld: in augus­tus 2017 werd de ‘Ben­de van Smits­veen’ opge­pakt. Een groep jon­ge jon­gens en één vrouw uit een van de flats in de wijk wer­den ver­dacht van een reeks dief­stal­len in Soest. De ben­de­le­den kre­gen tot negen maan­den jeugd­de­ten­tie opge­legd, tegen lei­der Fai­sal B. werd in hoger beroep opnieuw veer­tien maan­den jeugd­de­ten­tie en jeugd-tbs geëist.

De pro­ble­men zijn lang niet altijd zo ver­gaand. Soms is het fri­tuur­vet dat van bal­kons wordt gesme­ten of de nog smeu­len­de siga­ret die als je op de stoep loopt uit de lucht valt. Fri­tuur­vet en siga­ret­ten kun­nen bewo­ners nog weg­ve­gen, een gevoel van onvei­lig­heid niet.

Spuug langs de ramen
Dori­ne Lom­men (59) werkt al decen­nia in woon­wij­ken. Nu is ze mana­ger volks­huis­ves­ting in Amers­foort en Soest voor woning­cor­po­ra­tie Por­taal. “Als je ver­war­de buur­man met veel tam­tam door de poli­tie wordt thuis­ge­bracht, geeft dat ook een gevoel van onvei­lig­heid”, zegt ze. Die ver­war­de per­so­nen wonen steeds vaker in soci­a­le huur­hui­zen, zegt Lom­men. “Als je alle instel­lin­gen in de bos­sen (ggz, oude­ren­zorg, red.) sluit, moet je niet ver­wach­ten dat al die pro­ble­men van­zelf in de maat­schap­pij opge­lost worden.”

Smits­veen. Beeld Bram Petraeus

Lom­men: “Wij zijn niet alleen de ver­huur­der van een huis, maar ook van een buurt. De hui­zen kun­nen wij alleen doen. Maar hoe de men­sen zich voe­len, daar moet ieder­een aan bijdragen.”

Van der Wal werkt net een jaar bij Por­taal, maar weet al don­ders goed hoe de hazen lopen. “Het is heel moei­lijk om men­sen in de wijk in bewe­ging te krij­gen. Als je al moei­te hebt met het leven, om het zo maar te zeg­gen, zie dan nog maar het nut, de ener­gie en de tijd te vin­den om ande­ren te helpen.”

De con­se­quen­tie, vol­gens de wijk­be­heer­der: “Men­sen die weg kun­nen, die gaan. Hier­door groeit de groep over­blij­vers, kwets­ba­re men­sen die juist hulp nodig heb­ben van anderen.”

Dat heeft de gemeen­te Soest ook door. “Smits­veen een pro­bleem­wijk noe­men is te een­di­men­si­o­naal”, zegt Lie­sa van Aalst (33, VVD), sinds 2018 wet­hou­der soci­a­le zaken in Soest. Het plan Smits­veen valt in haar por­te­feuil­le. In 2017 trok het vori­ge col­le­ge een­ma­lig ander­half mil­joen euro uit en aan­vul­lend 200.000 euro per jaar. Een greep uit de bestem­ming voor het geld: ver­plaat­sen van de over­last­ge­ven­de voet­bal­kooi, meer groen, opzet­ten van een gro­te nieu­we speel­tuin, een nieu­we ont­moe­tings­ruim­te, en opvoedondersteuning.

Van Aalst erkent dat er nog veel mis­gaat in de wijk. “Natuur­lijk zijn er pro­ble­men”, zegt ze. “Smits­veen is een wijk met veel soci­a­le huur­wo­nin­gen. Ik ben blij dat er ook voor men­sen met lage­re inko­mens een plek is in Soest.” De pro­ble­men zijn niet opge­lost met een bak geld en een kant-en-klaar­plan, zegt de wet­hou­der. “Het is niet zo dat je op een knop­je drukt en alles anders is. Het plan Smits­veen is er een van de lan­ge adem, waar­bij de bewo­ners het uit­ein­de­lijk ook zelf moe­ten doen.”

Beeld San­der Soewargana

Wijk­be­heer­der Van der Wal sluit zich bij de wet­hou­der aan. Hij ziet met eigen ogen dat er ook veel goed gaat in de wijk. “Dit is geen pro­bleem­wijk, maar een wijk met pro­ble­men”, zegt Van der Wal. Het is mis­schien wel de vaakst uit­ge­spro­ken zin in Smitsveen.

Van der Wal ver­telt dat hij uit de ver­sla­vings­zorg komt. “Toen ik zei dat ik in Smits­veen ging wer­ken, deden men­sen als­of ik in een oor­logs­ge­bied terecht zou komen. Nou het valt hier bui­ten echt wel mee. En er zijn genoeg buurt­be­wo­ners die echt hun best doen.”

Een van hen is Son­ja Wolf, die de stich­ting Hart voor Soest bedacht. In de wijk – waar ze ook woont – staat ze bekend om haar voedsel‑, kle­ding- en cadeau­bank onder in een van de flats. Via haar stich­ting orga­ni­seert ze nog veel meer acti­vi­tei­ten, zoals buurt­bor­rels en ‑bar­be­cues (met en zon­der halal), een inloop­huis en feest­jes. Sin­ter­klaas (met zwar­te en roet­veeg­pie­ten) betrad de wijk niet per stoom­boot, maar met Wolfs fel­ro­de Hart voor Soest-Tuktuk, die ook dienst­doet als buurt­taxi voor ouderen.

Wolf ver­telt dat er veel alleen­staan­de vrou­wen in de wijk wonen, veel­al met kin­de­ren thuis en een heel klei­ne por­te­mon­nee. Die men­sen helpt ze. Wolf geeft een voor­beeld: “Een gezin leef­de op de kale vloer, zo op het beton. Voor hen zocht ik een sta­pel­tje lami­naat.” Ver­war­ming stuk? Tot die gere­pa­reerd is, heeft Wolf nog wel een straal­ka­chel te leen.

Er zijn ook bewo­ners die zich thuis voe­len in Smitsveen

Ze houdt van de wijk, dat spat er bij Wolf van­af. Maar ze ziet ook dat cul­tu­ren las­tig men­gen, of zelfs bot­sen. “Er wonen hier ook Jood­se gezin­nen, daar druipt het spuug soms langs de ramen.”

Bij Por­taal is deze klacht bekend, beves­tigt soci­aal beheer­der Kees-Jan Schut­te. “Eerst hangt er een Isra­ë­li­sche vlag, daar­na een Pales­tijn­se vlag, en dat ligt gevoe­lig”, zegt Schut­te. “Ver­ge­lijk­ba­re inci­den­ten gebeur­den soms tus­sen soen­nie­ten of sjii­ten, of bij­voor­beeld tus­sen Tur­ken en Syri­ërs toen het Turk­se leger Syrië bin­nen trok. Niet ieder­een meldt een inci­dent, dan voe­len men­sen zich kwetsbaar.”

Onge­merkt een beet­je opvoeden
In de jaren­zes­tig­flats in Smits­veen heeft niet één her­komst­groep de over­hand. Er wonen Neder­lan­ders, som­mi­ge al vijf­tig jaar, men­sen met een Turk­se, Marok­kaan­se, Antil­li­aan­se en Suri­naam­se ach­ter­grond maar ook migran­ten uit Syrië, Iran, Soma­lië, Irak en Afgha­nis­tan. Alle­maal met hun eigen gewoon­ten en tra­di­ties, deur open of dicht, luid­ruch­tig of ingetogen.

Werkt dat samen? “Dat is las­tig”, zegt Jan Buij­ze, drie jaar direc­teur van wel­zijns­or­ga­ni­sa­tie Balans. Zijn kan­toor zit in ‘de Plan­ta­ge’, een opval­lend geel gebouw tus­sen de flats. Vol­gens Buij­ze loopt de ver­ge­lij­king tus­sen Smits­veen en een wijk als Kana­len­ei­land in Utrecht mank. “Deze wijk is niet alleen veel klei­ner maar ook meer mul­ti­cul­ti. In Kana­len­ei­land zijn gemeen­schap­pen geor­ga­ni­seerd en van elkaar geschei­den, hier is alles gemengd.”

Dat wil niet zeg­gen dat er geen uit­da­gin­gen zijn. Buij­ze ziet ook dat het moei­lij­ker wordt als groe­pen die in hun thuis­land tegen­over elkaar staan hier samen moe­ten leven, sim­pel­weg omdat de samen­le­ving ze als één groep ziet: als Soma­li­ërs, of migranten.

Beeld Bram Petraeus

Het voet­bal­veld­je mid­den­in de wijk geeft een sfeer­beeld: rond de mid­dag wordt er gevoet­bald op het veld­je naast de sport­hal. Alle jon­ge­tjes zijn wit. Bui­ten het hek­werk van het veld schop­pen nog drie jon­ge­tjes tegen een bal. Zij heb­ben dui­de­lijk een migra­tie­ach­ter­grond. Het is mis­schien een moment­op­na­me, mis­schien veelzeggend.

Terug naar Van der Wal en zijn col­le­ga Gou­wel­eeuw. Ze lopen hun ron­de via de trap­pen­hui­zen en ber­gings­gan­gen, bui­ten regent het pij­peste­len. Een pene­tran­te uri­ne­lucht prik­kelt de zin­tui­gen. Gou­wel­eeuw, met een grijns: “Waar het nat is, moet je niet lopen.” In de muur zijn ver­bo­den-om-te-wild­plas­sen-bord­jes gespij­kerd. Tegen beter weten in?

Hang­jon­ge­ren zijn een pro­bleem, zegt vrij­wel ieder­een in de wijk. Van der Wal: “Ik heb ze wel­eens betrapt hoor, bij de ber­gin­gen. Daar staan ze soms te blo­wen en te drin­ken. Dan vraag ik: ‘Kun­nen jul­lie het een beet­je rus­tig aan doen?’ Ik heb lie­ver een oog­je in het zeil dan dat ze uit het zicht gaan.”

Onge­merkt een beet­je opvoe­den is de tac­tiek van Van der Wal. Dat deed hij ook al in de ver­sla­vings­zorg. Op woens­dag­mid­dag afval­prik­ken met de school­kin­de­ren, als ruil krij­gen ze een klei­ne belo­ning. Op die manier hopen Van der Wal en Gou­wel­eeuw de over­last in Smits­veen te beper­ken. Maar een slui­ten­de oplos­sing is het niet. “We wer­ken tot vijf uur, wat er daar­na gebeurt, dat zien wij niet.”